Sự cố an ninh mạng là gì? Những điều doanh nghiệp cần biết.

Những năm gần đây, sự cố an ninh mạng không còn là rủi ro xa vời mà đã trở thành vấn đề phổ biến với nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam. Hệ thống giám sát kỹ thuật của Cục An toàn thông tin (Bộ Thông tin và Truyền thông) đã ghi nhận 90.033 điểm yếu, lỗ hổng an toàn thông tin của các cơ quan, tổ chức tại Việt Nam trong tháng 6/2024. Con số này cho thấy một thực tế đáng lo ngại rằng phần lớn doanh nghiệp đang vận hành hệ thống với những rủi ro tiềm ẩn mà họ không hề nhận ra.

Trong bối cảnh đó, việc hiểu rõ sự cố an ninh mạng, nhận diện sớm rủi ro và có phương án xử lý kịp thời không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì hoạt động ổn định và bảo vệ dữ liệu của mình. Bài viết này, Trainocate Vietnam sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan, ví dụ thực tế để giúp doanh nghiệp có những thông tin cơ bản về sự cố an ninh mạng và chuẩn bị phản ứng hiệu quả trước mọi tình huống.

1. Sự cố an ninh mạng là gì?

Sự cố an ninh mạng là bất kỳ sự kiện nào làm gián đoạn hoạt động, mất dữ liệu hoặc lộ thông tin quan trọng của doanh nghiệp. Nguyên nhân có thể đến từ phần mềm độc hại, lỗi hệ thống, hay thậm chí từ hành động vô tình hoặc cố ý của nhân viên.

Ví dụ điển hình về các sự cố an ninh mạng trong doanh nghiệp bao gồm:

• Máy tính bị nhiễm virus hoặc ransomware, dữ liệu bị khóa hoặc mất.
• Nhân viên xóa nhầm hoặc gửi nhầm dữ liệu quan trọng.
• Website hoặc hệ thống nội bộ bị gián đoạn do lỗi phần mềm hoặc tấn công mạng.

Những ví dụ này cho thấy sự cố an ninh mạng có thể xảy ra bất cứ lúc nào, và ngay cả doanh nghiệp nhỏ cũng có thể chịu hậu quả nghiêm trọng nếu dữ liệu khách hàng bị rò rỉ, hệ thống bị gián đoạn, hoặc thông tin quan trọng bị mất, dẫn đến gián đoạn kinh doanh và giảm uy tín thương hiệu.

2. Các loại sự cố an ninh mạng phổ biến tại doanh nghiệp

Sự cố do phần mềm độc hại (Malware / Ransomware / Virus)

Sự cố phần mềm độc hại là các chương trình hoặc mã độc xâm nhập hệ thống doanh nghiệp mà người dùng không hay biết, có thể mã hóa, xóa hoặc đánh cắp dữ liệu quan trọng, làm gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp.

Một trong những ví dụ điển hình của sự cố phần mềm độc hại là WannaCry 2017, một loại ransomware đã tấn công hàng trăm nghìn máy tính tại hơn 150 quốc gia. WannaCry khai thác lỗ hổng EternalBlue trên giao thức SMB của Windows, tự động mã hóa dữ liệu của nạn nhân và yêu cầu thanh toán bằng Bitcoin để mở khóa.

Hậu quả của cuộc tấn công mạng này kiến cho nhiều bệnh viện tại Anh phải hoãn ca phẫu thuật, các doanh nghiệp và cơ quan nhà nước bị gián đoạn hoạt động, gây thiệt hại ước tính lên đến hàng trăm triệu USD. Vụ việc này cho thấy rõ ràng tầm quan trọng của việc cập nhật phần mềm kịp thời, triển khai backup dữ liệu định kỳ và giám sát mạng chủ động để giảm thiểu nguy cơ từ các phần mềm độc hại.

Sự cố do con người

Sự cố này xuất phát từ lỗi vô ý hoặc cố ý của nhân viên khi thao tác với dữ liệu hoặc hệ thống, chẳng hạn gửi nhầm email chứa dữ liệu nhạy cảm, nhấp vào liên kết giả mạo, quên cập nhật mật khẩu hoặc xử lý dữ liệu sai quy trình.

Vụ Target năm 2013, khi thông tin thẻ tín dụng của khoảng 40 triệu khách hàng bị rò rỉ. Nguyên nhân xuất phát từ việc một nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba bị tấn công và nhân viên Target thiếu kiểm soát truy cập đúng cách, khiến hacker có thể xâm nhập hệ thống thanh toán.

Sau sự việc, Target phải chi hàng trăm triệu USD cho các khoản phạt, bồi thường và nâng cấp hệ thống bảo mật, đồng thời uy tín thương hiệu bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vụ việc này nhấn mạnh rằng lỗi con người và quản lý quyền truy cập kém có thể dẫn đến những hậu quả nặng nề, ngay cả đối với các tập đoàn lớn, và rằng việc giám sát, kiểm tra quyền truy cập và đào tạo nhân viên về an ninh mạng là rất quan trọng.

Sự cố hệ thống / cấu hình

Xảy ra khi phần mềm, server hoặc hạ tầng nội bộ gặp lỗi hoặc cấu hình sai, dẫn tới:

• Dữ liệu bị mất hoặc không truy cập được.
• Gián đoạn dịch vụ và giảm trải nghiệm khách hàng.

Các sự cố này thường xuất phát từ lỗ hổng bảo mật chưa vá, cập nhật hệ thống chậm, hoặc thiết lập cấu hình sai.

Sự cố vật lý / rò rỉ dữ liệu

Sự cố vật lý hoặc rò rỉ dữ liệu xảy ra khi thiết bị vật lý (laptop, USB, ổ cứng) bị mất hoặc bị đánh cắp, hoặc dữ liệu chưa mã hóa bị phát tán ra ngoài. Nhóm sự cố này nhấn mạnh rằng an ninh dữ liệu không chỉ là phần mềm, mà còn liên quan đến quy trình, thiết bị vật lý và con người. Việc mã hóa, backup, kiểm soát truy cập và đào tạo nhân viên là biện pháp phòng ngừa thiết yếu.

3. Doanh nghiệp cần làm gì khi sự cố an ninh mạng xảy ra

Khi sự cố an ninh mạng xảy ra, việc phản ứng nhanh và đúng cách là yếu tố quyết định để giảm thiểu thiệt hại. Theo NIST SP 800-61 Rev.2, xử lý sự cố an ninh mạng gồm 4 bước cơ bản: Preparation – Detection & Analysis – Containment, Eradication & Recovery – Post-Incident Activity.

Chuẩn bị -  Doanh nghiệp sẵn sàng ứng phó trước khi sự cố xảy ra.

• Lập kế hoạch ứng phó sự cố và phân quyền trách nhiệm rõ ràng.
• Sao lưu dữ liệu định kỳ và kiểm tra khả năng khôi phục.
• Giám sát hệ thống cơ bản: tường lửa, phần mềm chống virus, nhật ký hoạt động hệ thống.
• Đào tạo nhân viên nhận biết các mối nguy cơ phổ biến như email lừa đảo hay phần mềm độc hại.

Phát hiện và phân tích - Phát hiện sớm sự cố và đánh giá mức độ thiệt hại.

• Giám sát nhật ký và cảnh báo để phát hiện các dấu hiệu bất thường.
• Xác định phạm vi sự cố: hệ thống nào bị ảnh hưởng, dữ liệu nào bị lộ.
• Kiểm tra các yếu tố: loại sự cố, số lượng dữ liệu bị ảnh hưởng, các bộ phận liên quan.

Cô lập, loại bỏ và phục hồi - Ngăn sự cố lan rộng và khôi phục hệ thống an toàn.

1. Cô lập: ngắt kết nối hệ thống bị ảnh hưởng để tránh lan rộng.
2. Loại bỏ: xóa phần mềm độc hại, vá lỗ hổng, đổi mật khẩu.
3. Phục hồi: khôi phục dữ liệu từ bản sao lưu an toàn và kiểm tra trước khi đưa vào hoạt động.

Lưu ý: Không khôi phục hệ thống trước khi mối đe dọa đã được loại bỏ hoàn toàn.

Rút kinh nghiệm sau sự cố - Giảm nguy cơ tái diễn.

• Phân tích nguyên nhân gốc rễ.
• Cập nhật kế hoạch ứng phó và quy trình bảo mật.
• Đào tạo nhân viên dựa trên bài học thực tế.
• Thường xuyên kiểm tra và mô phỏng tình huống sự cố.

4. Checklist phòng ngừa sự cố an ninh mạng cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp có thể áp dụng checklist phòng ngừa sự cố an ninh mạng doanh nghiệp sau đây để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ dữ liệu quan trọng.

Chuẩn bị và phòng ngừa trước sự cố

• Thiết lập quy trình kiểm tra định kỳ cho hệ thống và dữ liệu.
• Cập nhật phần mềm và hệ thống để vá lỗ hổng bảo mật.
• Giám sát log hệ thống để phát hiện hành vi bất thường.
• Quản lý quyền truy cập, chỉ cấp quyền cần thiết cho nhân viên.

Đào tạo và nâng cao nhận thức nhân viên

• Đào tạo nhận diện email phishing và liên kết giả mạo.
• Đào tạo quản lý mật khẩu an toàn và bảo vệ thông tin đăng nhập.
• Đào tạo tuân thủ chính sách bảo mật của doanh nghiệp khi xử lý dữ liệu.

Doanh nghiệp có thể lựa chọn tham gia các khóa đào tạo nhận thức an ninh mạng và các khóa an ninh mạng chuyên sâu của Trainocate Vietnam để gia tăng hiệu quả giúp nhân viên hiểu rõ các tình huống thực tế và biết cách phòng ngừa sự cố ngay từ đầu.

Triển khai công cụ bảo mật đơn giản

• Firewall cơ bản để chặn kết nối nguy hiểm.
• Phần mềm chống virus và malware được cập nhật thường xuyên.
• Backup dữ liệu tự động để đảm bảo thông tin quan trọng có thể khôi phục.

Tạm kết

Phần lớn sự cố an ninh mạng không đến từ các cuộc tấn công phức tạp, mà xuất phát từ những nguyên nhân đơn giản như mở email giả mạo, mật khẩu yếu, hệ thống chưa cập nhật. Đây là rủi ro hiện hữu với mọi doanh nghiệp, không chỉ riêng công ty công nghệ. Điều quan trọng doanh nghiệp cần lưu ý không phải là “có bị tấn công hay không”, mà là “khi nào” và “mức độ ra sao”. Vì thế việc chuẩn bị từ con người, quy trình đến công cụ sẽ giúp doanh nghiệp phòng ngữa được các sự cố an ninh mạng, giảm thiểu thiệt hại và duy trì hoạt động ổn định.

Để nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng phó sự cố an ninh mạng cho đội ngũ nhân viên, doanh nghiệp có thể tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu và nhận thức an ninh mạng từ Trainocate Vietnam - đối tác đào tạo ủy quyền của hơn 30 tập đoàn công nghệ hàng đầu như Microsoft, EC-Council, ISACA, Palo Alto Networks.

Hãy liên hệ ngay với Trainocate Vietnam để được tư vấn và xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với doanh nghiệp của bạn